ΟΣΙΑΚΟΣ ΒΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΠΠΑΔΟΚΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΦΑΝΟΥΣ
Γράφει ο Θεολόγος-Εκκλησιαστικός Ιστορικός-Νομικός κ. Ιωάννης Ελ. Σιδηράς
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΣΙΑΚΟΥ ΒΙΟΥ
ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΦΑΝΟΥΣ
ΤΟΥ ΕΚ ΜΙΣΤΙΟΥ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ
ΕΥΣΥΝΟΠΤΗ ΠΡΟΔΡΟΜΙΚΗ ΑΓΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ
Αν και επισήμως το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έχει ακόμη αγιοκατατάξει ή συγκαταριθμήσει στις δέλτους του Ορθοδόξου Αγιολογίου και Εορτολογίου της κατ’ Ανατολάς Εκκλησίας του Χριστού, εντούτοις στη συνείδηση του πληρώματος της Ορθοδόξου Εκκλησίας ήδη από τον 19ο αιώνα ο εν πολλοίς άγνωστος Δημήτριος εκ του Μιστίου της Καππαδοκίας τιμάται για τον Οσιακό βίο του ως Άγιος.
Σύμφωνα με την μέχρι τούδε επικρατούσα προφορική παράδοση η οποία σώζεται στο διάβα του χρόνου και από γενεά σε γενεά μεταξύ των Καππαδοκών, η ανεύρεση των θαυματουργών ιερών λειψάνων του Οσίου Δημητρίου υπολογίζεται κατά τα μέσα του 19ου αιώνος, όταν ο Όσιος ενεφανίσθη κατ’ όναρ (εν υπνώσει) στην ευλαβεστάτη έγγαμη γυναίκα Ελευθερία Ελεκίδου και αφού απεκάλυψε στην ίδια το όνομα αυτού, εζήτησε από την ιδία να ενεργήσει τα δέοντα προκειμένου να αποκαλυφθεί το ενταφιασμένο λείψανό του, το οποίο ήταν αποτεθειμένο στο εσωτερικό ενός υπόγειου υπόσκαφου λαξευμένου βράχου, στοάς υπό την ονομασία «κελέρια», που ευρίσκετο σε σημείο επί οδού αναμέσον των δύο χωρίων Λίμνα και Μιστί, ονομάζετο από τους εντοπίους Καππαδόκες ως Εκκλησία του Άι Ρημήτ και απείχε τρία χιλιόμετρα από το Μιστί, όπου κατ’ έτος στην εορτή του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου τελούνταν θεία λειτουργία και κάποτε προσεφέρετο θυσία με σφάγιο (Τράπεζα αγάπης), κατά τα τοπικό έθιμο, για να διευκολυνθεί κάποιος τοκετός ή σε άλλες δυσχερείς καταστάσεις.
Η θεοσεβής και ευλαβεστάτη εκείνη γυναίκα αρχικώς ανεκοίνωσε στους οικείους της, σύζυγο και τέκνα, την κατ’ όναρ εμφάνιση του Οσίου ανδρός και την απαίτηση του να πορευθεί στο σημείο που της υπεδείκνυε προκειμένου να ανεύρει το ενταφιασμένο σκήνωμά του, αλλ’ όμως ευρέθη, δυστυχώς, αντιμέτωπη με την δυσπιστία, την άρνηση και την ειρωνεία του συζύγου της, ο οποίος υπέστη λίαν συντόμως τις συνέπειες της ασεβούς συμπεριφοράς του.
Η κατ’ επανάληψη όμως εμφάνιση και απαίτηση του Οσίου να αποκαλυφθούν τα ιερά λείψανά του, την οδήγησαν μαζί με τους ιερείς και λοιπούς συγχωριανούς της στο σπήλαιο που είχε υποδείξει ο Νεοφανής Όσιος και τελικώς με μεγάλη δυσκολία επετεύχθη η ανεύρεση του ιερού και χαριτόβρυτου λειψάνου το οποίο ευωδίαζε. Έκτοτε και μέχρι το 1923/1924 το ιερό λείψανο το οποίο τότε ήταν ακέραιο δεν ήταν εναποτιθέμενο στην Εκκλησία του Μιστίου, αλλά εφυλάσσετο ως κόρην οφθαλμού και μετά πάσης ευλαβείας και φόβου Θεού από την Ελευθερία Ελεκίδου εντός ξύλινης λάρνακος στην οικία της. Κατ’ έτος στην εορτή του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλήτου, την 26ην Οκτωβρίου απέπλυνε το ευωδιάζον λείψανο με κρασί και άπαντες οι κάτοικοι του Μιστίου προσέρχονταν να το προσκυνήσουν στην οικία της.
Η Ελευθερία Ελεκίδου πριν από την κοίμησή της στο Μιστί όπου ετελεύτησε τον βίον της και ετάφη, άφησε ιερή παρακαταθήκη στα παιδιά της να συνεχίσουν την φύλαξη του ιερού λειψάνου. Το ιερό αυτό διακόνημα ανέλαβε η θυγατέρα της Ελευθερίας, ονόματι Κυριακή Ελεκίδου, η οποία μετέφερε το ιερό λείψανο κατά το έτος 1924 στο παλαιό χωρίο Γενίκϊοι, το μετονομασθέν Ιάνα του Νομού Έβρου, όπου σώζεται μέχρι και σήμερα ο πετρόκτιστος μεταβυζαντινός ιερός ναός επ’ ονόματι του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλήτου. Η Κυριακή Ελεκίδου μετά πάσης ευλαβείας εφύλαττε αρχικώς στην οικία της μαζί με άλλες παλαιές εικόνες από το Μιστί και το ιερό λείψανο εντός της ιδίας ξύλινης λειψανοθήκης και όλοι σχεδόν οι Μισθιώτες κάτοικοι της Ιάνας μετέβαιναν και το προσκυνούσαν, ενώ κατ’ έτος, κατά την ημέρα της εορτής του Αγίου Δημητρίου του Μυροβλήτου (26 Οκτωβρίου) απέπλενε, όπως και η μητέρα της, η αείμνηστη Ελευθερία Ελεκίδου, τα τμήματα του ιερού λειψάνου με κρασί το οποίο συνεχώς ευωδίαζε. Μάλιστα με το πέρασμα του χρόνου κατ’ έτος στην εορτή του Αγίου Δημητρίου καθιερώθηκε και η προσφορά ιερών κολλύβων στην μνήμη του Αγίου. Σημειωτέον ότι ακόμη και τότε, το ιερό λείψανο ήταν ακέραιο μετά της τιμίας κάρας και των οδόντων των σιαγόνων αυτής.
Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και ενώ η Κυριακή Ελεκίδου εφύλαττε το ιερό λείψανο στην οικία της, εντούτοις επειδή κάποια στιγμή από τις εκ Μιστίου ιερές εικόνες της οικίας της έπεφτε συνεχώς από τον τοίχο πού ήταν τοποθετημένη μόνη η εικόνα του Αγίου Δημητρίου του Μυροβλήτου, η ίδια ανησύχησε και αφού ερώτησε σχετικά τον Ιερέα και κάποιους παλαιούς κατοίκους της ενορίας, οι οποίοι την συμβούλεψαν ότι το λείψανο δεν θα έπρεπε να φυλάσσεται στην οικία της αλλά στην Εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, οπότε τελικώς κατεσκεύασε στην αυλή της οικίας της ένα μικρό προσκυνητάριο όπου τοποθέτησε το ιερό λείψανο και έτσι έπαυσε να πέφτει η εικόνα του Αγίου Δημητρίου στην οικία της. Αυτή όμως η αγαθή πρωτοβουλία της είχε ως συνέπεια πολλοί Μισθιώτες κάτοικοι της Ιάνας και άλλοι εκτός αυτής λόγω της ευλάβειας που έτρεφαν για το πρόσωπο του Οσίου Δημητρίου και έχοντας εύκολη την πρόσβαση στο προσκυνητάριο της αυλής της αοιδίμου Κυριακής, να λαμβάνουν ως ευλογία τμήμα του ιερού λειψάνου το οποίο φύλασσαν ή και φυλάττουν στην οικία τους, γεγονός που συν τω χρόνω οδήγησε στον αποδεκατισμό του ιερού λειψάνου.
Κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η βουλγαρική κατοχή επεβλήθη και πάλι στην Θράκη, η Κυριακή Ελεκίδου επανέφερε προς ασφαλή φύλαξη το λείψανο του Οσίου Δημητρίου εντός της οικίας της και στην διάρκεια του Εμφυλίου μετέφερε για ασφάλεια μαζί της το ιερό λείψανο από το χωρίο Ιάνα στην Αλεξανδρούπολη. Τελικώς μετά τον εμφύλιο πόλεμο, κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1950 το ιερό λείψανο εναπετέθη εντός του Ιερού Βήματος του ενοριακού Ναού του Αγίου Δημητρίου Ιάνας φυλασσόμενο εντός της αρχικής ξύλινης λειψανοθήκης και όταν αυτή εφθάρη, αντικατεστάθη κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980 ή στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οπότε από όλα τα ως άνω γεγονότα συμπεραίνουμε ότι η Α΄ Μετακομιδή των ιερών λειψάνων από της οικίας της αοιδίμου Κυριακής Ελεκίδου εντός του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου Ιάνας συνετελέσθη μόλις κατά την δεκαετία του 1950 και τούτο βέβαια ουδόλως συνέβη τυχαία επειδή ακριβώς εναποτέθηκαν σε ναό ο οποίος τιμάται επ’ ονόματι του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλήτου. Μετά την κοίμηση της Κυριακής Ελεκίδου, το διακόνημα της κατ’ έτος επί τη εορτή του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου απόπλυσης του ιερού λειψάνου με κρασί, της προσφοράς ιερών κολλύβων συνεχίστηκε από την Μάρθα Κουτίδου, ενώ οι Μισθιώτες, όπως και στο Μιστί της Καππαδοκίας, συνέχισαν να προσφέρουν την πατροπαράδοτη Τράπεζα Αγάπης.
Το ιερό και χαριτόβρυτο λείψανο του Οσίου ανδρός Δημητρίου από τις αρχές του 1950 έως και το 2012 παρέμενε στον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου Ιάνας, αλλά, όπως μαρτυρείται, συνεχώς μειωνόταν ο αριθμός των αποτμημάτων του άλλοτε ακεραίου ιερού σκηνώματος. Παρά το γεγονός ότι πολλάκις η τοπική Εκκλησία της Αλεξανδρουπόλεως στο πρόσωπο του τότε Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως (1974-2004), μετέπειτα Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (2004-2023) Ανθίμου Ρούσσα (+2025), εζήτησε το ιερό λείψανο από το Δ.Σ. του Συλλόγου Καππαδοκών Ν. Έβρου, εντούτοις κάτι τέτοιο δεν επετεύχθη.
Όταν όμως ήλθε το πλήρωμα του χρόνου και κατόπιν της αγαστής συνεννοήσεως και συνεργασίας του νέου Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως Ανθίμου Β΄ με τον τότε Πρόεδρο του Δ.Σ. του Συλλόγου Καππαδοκών Ν. Έβρου Ιατρού κ. Θεοφάνη Ισαακίδη, το όλον ζήτημα οδηγήθηκε σε αίσια έκβαση και στις 29/1/2012 συνετελέσθη η Β΄ Μετακομιδή (ή Αναμετακομιδή) του ιερού λειψάνου στον Ιερό Ναό της μεταμορφώσεως του Σωτήρος Αλεξανδρουπόλεως, το οποίο έκτοτε είναι αποθησαυρισμένο εντός του Ιερού Βήματος και σε δύο καλαίσθητες και περίτεχνες λειψανοθήκες, όπου στη μία φυλάσσονται 14 αποτμήματα του λειψάνου και την δεύτερη άλλα δύο αποτμήματα αυτού. Το έτος 2014, κατά την δευτέρα επέτειο της Β΄ Μετακομιδής (ή Αναμετακομιδής) του χαριτοβρύτου ιερού λειψάνου ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος Β΄, κατόπιν σχετικού αιτήματος του τότε Μητροπολίτου Πολυανής και Κιλκισίου Εμμανουήλ (2009-2021), παρέδωσε τεμάχιο από το Ιερό λείψανο του Οσίου Δημητρίου για να φυλάσσεται στον Ιερό ναό Αγίων Βασιλείου και Παντελεήμονος της ενορίας Ν. Αγιονερίου, όπου διαβιούν πολλοί απόγονοι Μισθιωτών προσφύγων, οι οποίοι είχαν προηγουμένως εκφράσει την επιθυμία τους να έχουν κάποιο τεμάχιο από το ιερό λείψανο του συμπατριώτου και συντοπίτου τους Οσίου Δημητρίου, όπερ και εγένετο.
Έκτοτε αγιογραφήθηκε η μορφή του Νεοφανούς λαϊκού Οσίου Δημητρίου του Μισθιώτου και Καππαδόκου, ο οποίος απεικονίζεται ολόσωμος με την παραδοσιακή καππαδοκική αμφίεση της περιοχής ως μεσήλικας Γεωργός ή Ποιμένας, ενώ έχει συγγραφεί και η κατάλληλη Ασματική Ακολουθία προς τιμήν του. Ο δε Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος συνέθεσε και το Απολυτίκιοτου Οσίου. Κατ’ έτος, περί τα τέλη Ιανουαρίου, με την άοκνη εργασία και την επιμέλεια του προϊσταμένου του Ιερού Ναού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Αλεξανδρουπόλεως Αρχιμ. Θεοκλήτου Καρακουλίδη τελείται λαμπρά πανήγυρη προς τιμήν του Οσίου με την αθρόα συμμετοχή πλήθους λαού και φυσικά με την συγκινητική παρουσία των απογόνων των Μισθιωτών προσφύγων της περιοχής της Θράκης. Με όλους αυτούς τους τρόπους και κυρίως με την επίσημη μετακομιδή ή αναμετακομιδή του ιερού λειψάνου στην Εκκλησία ο μέχρι τότε άγνωστος και αφανής Όσιος ανήρ Δημήτριος κατέστη οικείος και γνώριμος, όντως «Νεοφανής εν τη Εκκλησία και διά της Εκκλησίας».
Εν προκειμένω άξιο ιδιαιτέρας μνείας είναι το γεγονός ότι ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος στην καθιερωμένη, κατ’ έτος, προσκυνηματική επίσκεψή του στην Καππαδοκία, την οποία πραγματοποίησε την 27ην Μαΐου 2012 στο Μιστί, και κατά την εν τη Εκκλησία ομιλία του αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στον όσιο Δημήτριο εκφράζοντας την κοινή συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας, λέγοντας χαρακτηριστικά: «κατακλείοντες τον λόγον, στρέφομεν τα όμματα της καρδίας μας προς τον τοπικόν Άγιον Δημήτριον, από εδώ, από το Μιστί καταγόμενον, τον καταλιπόντα τα της γης και βίον ισάγγελον διαγαγόντα, τον οσιακώς αθλήσαντα… παρέχοντα έκτοτε πλουσίαν την ευλογίαν και πολλαπλάς τας ιάσεις εις τους καταφεύγοντας εις την χάριν του Αγίου… καταθέτομεν εις την αγίαν αυτού μνήμην τα άνθη της ευλαβείας της ψυχής μας… Αι δε σεβόμεναι τον Θεόν καππαδοκικαί χείρες μετέφεραν κατά την ανταλλαγήν των πληθυσμών τα λείψανα ταύτα εις το χωρίον Ιάνα της Αλεξανδρουπόλεως όπου τιμάται η μνήμη αυτού μετά του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Θεσσαλονικέως».
Απ’ όλα τα παραπάνω συνάγεται αβίαστα το εύλογο συμπέρασμα ότι ο εκ Μιστίου όσιος ανήρ Δημήτριος, αν και δεν έχει αγιοκαταταγεί ή συγκαταριθμηθεί ακόμη στο επίσημο Αγιολόγιο της Ορθοδόξου κατ’ Ανατολάς Εκκλησίας του Χριστού με επίσημη εκκλησιαστική πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, εντούτοις στην κοινή εκκλησιαστική συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας είναι «Άγιος», «τοπικός Άγιος», επειδή αρχικώς εφάνη στο Μιστί, δηλαδή σε συγκεκριμένη περιοχή της Καππαδοκίας όπου το Χριστεπώνυμο πλήρωμα διαχρονικά απέδιδε την τιμή του «Αγίου» στο πρόσωπο του Οσίου αυτού ανδρός από της ευρέσεως του Ιερού λειψάνου του και μέχρι σήμερα που το σκήνωμα αυτού μετεφέρθη μετά το 1924 στην Ελλάδα και ευρίσκεται αποθησαυρισμένο από του έτους 2012 στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Αλεξανδρουπόλεως. Εναπόκειται πλέον στην Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, ήτοι στο Πρωτόθρονο Οικουμενικό Πατριαρχείο, κατ’ ευδοκίαν Θεού και αφού η Θεία Πρόνοια το επιτρέψει, να προβεί και στην αγιοκατάταξη αυτού ως Οσίου στο επίσημο Αγιολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, διότι, όπως εύστοχα επισημαίνει ο αοίδιμος Μέγας Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Πατριαρχείου π. Γεώργιος Τσέτσης (+2024), «από τις πρώτες ήδη μέρες της συστάσεως της Εκκλησίας, η μετά θάνατον απόδοση τιμών σ’ ένα Μάρτυρα, Ομολογητή, Επίσκοπο, σ’ ένα όσιο ή σε μία Οσία δεν προϋπόθετε οποιουσδήποτε προκαθορισμένους όρους. Η προς αυτούς τιμή αποτελούσε μια αυθόρμητη πράξη των πιστών, όταν στη συνείδησή τους, ένα πρόσωπο περιβαλλόταν με το φωτοστέφανο της δόξης». Γένοιτο…
Υ.Γ. Το παρόν κείμενο αποτελεί ευσύνοπτη περιληπτική καταγραφή και δημοσίευση της ανεκδότου εντενούς μελέτης του γράφοντος, η οποία εκπονήθηκε και εκφωνήθηκε στο πλαίσιο των εορτίων εκκλησιαστικών εκδηλώσεων στην Αλεξανδρούπολη επί τη Β΄ Μετακομιδή του Ιερού Λειψάνου του Νεοφανούς Οσίου ανδρός Δημητρίου του εκ Μιστίου της Καππαδοκίας, κατόπιν προσκλήσεως και ευλογίας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθίμου Β΄ εν έτει 2015.