Ελεγκτικό Συνέδριο: Χώρα επιδομάτων η Ελλάδα χωρίς να μειώνεται η φτώχεια
«Καταπέλτης» για την κυβέρνηση η ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συμβουλίου για το συνταξιοδοτικό, το δημογραφικό, την στεγαστική κρίση και την κοινωνική συνοχή.
Επιδόματα, φτώχεια, στεγαστική κρίση που δοκιμάζει την κοινωνική συνοχή και η «βόμβα» του δημογραφικού που θα σκάσει στις συντάξεις. Στην ετήσια έκθεσή του για το έτος 2025, το Ελεγκτικό Συνέδριο κρούει τον «κώδωνα του κινδύνου» για το μέλλον των συντάξεων και το επίπεδο ζωής που θα μπορούν να απολαμβάνουν οι συνταξιούχοι, όσο, «οι δημογραφικοί δείκτες για τη χώρα μας βαίνουν συνεχώς μειούμενοι».
«Κλειδί» για τις συντάξεις στο μέλλον το δημογραφικό
Συγκεκριμένα, στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναφέρεται: «Όσον αφορά τη δημόσια ασφάλιση, επιβεβαιώθηκε για μια ακόμη χρονιά η σχεδόν απόλυτη εξάρτηση του ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος από τον διανεμητικό πρώτο πυλώνα ασφάλισης, με συνέπεια την έντονη ευαισθησία του απέναντι στις δημογραφικές εξελίξεις.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι βασικοί δημογραφικοί δείκτες για τη Χώρα μας βαίνουν συνεχώς επιδεινούμενοι, κάτι που αναμένεται να δοκιμάσει τις αντοχές του συστήματος μελλοντικά τόσο στο πεδίο της βιωσιμότητάς του όσο και στο επίπεδο της επάρκειας των χορηγούμενων παροχών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε αντίθεση με τα διεθνώς ισχύοντα, ούτε η επαγγελματική ασφάλιση ούτε και η εθελοντική ιδιωτική ασφάλιση έχουν αναπτυχθεί σε τέτοιο βαθμό στην Ελλάδα ώστε να αποτελούν ένα αντίβαρο ικανό να αντισταθμίσει, έστω μερικώς, τους κινδύνους που ελλοχεύουν για το εισόδημα και το επίπεδο ζωής των μελλοντικών συνταξιούχων.
Στον αντίποδα, θεσμοί όπως το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), που δημιουργήθηκε για την ενδυνάμωση της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος (μέσω της κεφαλαιοποίησης των εισφορών), αναμένεται να αποδώσουν απτά αποτελέσματα κατά τη σταδιακή ωρίμανση των σχετικών συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, δηλαδή σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ισχυρές προκλήσεις που συνίστανται, ιδίως, στην ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλιών για τη σταδιακή βελτίωση των δυσμενών δημογραφικών δεικτών, τη διαρκή και ενδελεχή παρακολούθηση των βασικών παραμετρικών συνιστωσών του ασφαλιστικού συστήματος, με προσεκτική αξιολόγηση των εκθέσεων των αρμόδιων οργάνων (Εθνική Αναλογιστική Αρχή, Eurostat κ.λπ.), την αποτελεσματική διαχείριση των σωρευμένων και μεγάλου ύψους ασφαλιστικών οφειλών και την επανεξέταση των κινήτρων συμμετοχής στα σχήματα του δεύτερου και τρίτου πυλώνα ασφάλισης ώστε να λειτουργήσει εν τοις πράγμασι, έστω μακροπρόθεσμα, η «πολυεπίπεδη» προστασία του εισοδήματος των μελλοντικών συνταξιούχων. Ιδιαίτερης σημασίας είναι, επίσης, η διασφάλιση των πόρων του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), που είναι το ισχυρότερο αντίβαρο απέναντι στις πιέσεις που πιθανολογείται ότι θα δεχθεί μελλοντικά το διανεμητικό σύστημα».
Πολλά τα επιδόματα αλλά δεν αρκούν για την εξάλειψη της φτώχειας
Στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου γίνεται επίσης αναφορά στην αναποτελεσματική χορήγηση του μεγάλου αριθμού επιδομάτων στη χώρα μας, τα οποία, όπως σημειώνει, δεν αμβλύνουν τις κοινωνικές ανισότητες και τη φτώχεια, καθώς δεν συνδυάζονται και από άλλα μέτρα.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει πως θα πρέπει να υπάρξει «καλύτερη στόχευση των επιδομάτων ώστε να χορηγούνται σε αυτούς που τα έχουν πραγματικά ανάγκη», σημειώνοντας μεταξύ άλλων:« Στο πεδίο των δαπανών κοινωνικής προστασίας, διαπιστώθηκε ότι το σύστημα συνεχίζει να είναι κατακερματισμένο ως προς τις κοινωνικές δαπάνες, καθώς χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό επιδομάτων.
Αν και η Ελλάδα εμφανίζει ιδιαίτερα χαμηλές επιδόσεις στους βασικούς κοινωνικούς δείκτες (κίνδυνος φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, δείκτης υλικής και κοινωνικής στέρησης, δείκτης παιδικής υλικής στέρησης, δείκτης gini), η άμβλυνση των ανισοτήτων, της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στηρίζεται στη Χώρα μας κυρίως στην καταβολή συντάξεων και δευτερευόντως στις λοιπές κοινωνικές μεταβιβάσεις, καθώς τα επιδόματα επιφέρουν μικρή μόνο μείωση της φτώχειας, κατ’ απόκλιση από τα ισχύοντα στις λοιπές χώρες της ΕΕ όπου η αντίστοιχη συμβολή είναι ουσιωδώς μεγαλύτερη.
Η καλύτερη στόχευση των επιδομάτων, ώστε αυτά να χορηγούνται σε αυτούς που τα έχουν πραγματικά ανάγκη, συνιστά μέγιστη πρόκληση για τους φορείς άσκησης κοινωνικής πολιτικής, αν και απαιτεί τη συνδυασμένη δράση και τον συντονισμό περισσότερων φορέων, με κυρίαρχο τον ρόλο της φορολογικής διοίκησης. Το ύψος των κοινωνικών δαπανών της περιόδου αναφοράς κινήθηκε πλησίον των πληρωμών του προηγούμενου έτους και, λαμβανομένων υπόψη των θετικών δημοσιονομικών επιδόσεων της Χώρας, δεν προκύπτει δυσμενής επίδραση στη δημοσιονομική βιωσιμότητα».
Πως θα αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση
Σύνθετο πρόβλημα όμως είναι αυτή τη στιγμή για τη χώρα μας και το στεγαστικό το οποίο, όπως διαπιστώνεται και στην έκθεση, δοκιμάζει την κοινωνική συνοχή. Ανάσα θα υπάρξει μόνο μέσα από «τόνωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών ώστε να έχουν πρόσβαση σε στέγη», ενώ η αντιμετώπισή του απαιτεί συνολικό σχεδιασμό από την κυβέρνηση και όχι μόνο ένα υπουργείο. Για το λόγο αυτό, αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο στην ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην οποία αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Στο πλαίσιο της έκθεσης εξετάστηκε ως ειδικό ζήτημα ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος -καθώς ενέπιπτε στην αρμοδιότητα περισσότερων χαρτοφυλακίων- και η στεγαστική κρίση. Διαπιστώθηκε, συγκεκριμένα, ότι η χαμηλή κατασκευαστική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης που βίωσε η Χώρα μας, ο μεγάλος αριθμός κενών κατοικιών, η ζήτηση κατοικίας από μη κατόχους και η επενδυτική εκμετάλλευση των οικιστικών ακινήτων, ιδίως μέσω της βραχυχρόνιας μίσθωσης, ενέτειναν τις πιέσεις στην αγορά κατοικίας.
Η βασική αιτία της κρίσης εντοπίζεται στη στενότητα της προσφοράς κατοικιών, η οποία αδυνατεί να ανταποκριθεί στην υφιστάμενη εγχώρια και διεθνή ζήτηση. Η ανισορροπία αυτή ασκεί ισχυρή ανοδική πίεση στις τιμές των ακινήτων, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η εξεύρεση κατοικίας από τα νοικοκυριά σε προσιτές τιμές.
Η ένταση της στεγαστικής κρίσης, που ήδη δοκιμάζει την κοινωνική συνοχή, απαιτεί, παράλληλα με τη διατήρηση (ή/και ενίσχυση) των μέτρων τόνωσης της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών ώστε να έχουν πρόσβαση σε στέγη, την κατά κύριο λόγο προσήλωση στη λήψη αποτελεσματικών μέτρων ενίσχυσης της προσφοράς ώστε να αντιστραφεί η αποεπένδυση σε κατοικίες που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης και να επέλθει σταδιακά η πλήρης εξισορρόπηση της αγοράς».