Αλέξης Χαρίτσης στο Dnews: «Ασπίδα του Αχιλλέα» ή Αχίλλειος πτέρνα της εξωτερικής μας πολιτικής;

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το νέο σύστημα αεράμυνας που η κυβέρνηση συμφώνησε να προμηθευτεί από το Ισραήλ έναντι 3 δισ. ευρώ, είναι η πιο εξαρτημένη, η πιο κοντόφθαλμη και η πιο δαπανηρή επιλογή εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής στην πρόσφατη ιστορία της χώρας.

Εξαρτημένη

Η Ελλάδα ουσιαστικά αναθέτει σε ένα άλλο κράτος την κατασκευή του θεμελίου της αμυντικής αρχιτεκτονικής της. Η ίδια η ισραηλινή κυβέρνηση μιλά για σύστημα βασισμένο «εξ ολοκλήρου» σε ισραηλινές τεχνολογίες.

Οι δεσμεύσεις δεν περιορίζονται στους 35 μήνες της παράδοσης. Συντήρηση, ανταλλακτικά, πυρομαχικά, λογισμικό, αναβαθμίσεις, τεχνική υποστήριξη δημιουργούν εξάρτηση για δεκαετίες.

Η επιλογή αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη μετατόπιση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής επί ΝΔ προς τη στρατηγική της μονομερούς πρόσδεσης σε ισχυρούς εταίρους – κυρίως ΗΠΑ-Ισραήλ.

Η πρόσδεση ωστόσο δεν συνεπάγεται ταύτιση συμφερόντων. Οι ισχυροί εταίροι κινούνται με βάση τις δικές τους προτεραιότητες και αναπροσαρμόζουν ανάλογα τις συμμαχίες τους. Το βλέπουμε σήμερα στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας. Παρά τη στενή στρατηγική σχέση Αθήνας–Ουάσιγκτον, ο Τραμπ ανακοίνωσε άρση των κυρώσεων για τους S-400 ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να υποκαθίσταται από σχέσεις εξάρτησης. Η Ελλάδα χρειάζεται πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική που θα ενισχύει τα περιθώρια αυτονομίας της και δεν θα την καθιστά όμηρο κανενός συμμάχου.

Ιδίως όταν το Ισραήλ ακολουθεί τη δική του περιφερειακή στρατηγική και επιχειρεί να αναδιαμορφώσει με στρατιωτικά μέσα τους συσχετισμούς ισχύος στη Μέση Ανατολή. Επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, στον Λίβανο, στη Συρία και στο Ιράν έχουν διευρύνει δραματικά τα μέτωπα στα οποία εμπλέκεται.

Η Ελλάδα δεν έχει κανένα συμφέρον να προσδέσει την άμυνά της σε αυτή τη στρατηγική. Άλλωστε υπάρχει εδώ μια κρίσιμη αντίφαση. Το διεθνές δίκαιο αποτελεί ζωτικό πυλώνα για τα ελληνικά συμφέροντα. Η συμμαχία με εταίρους που το παραβιάζουν κατάφωρα και επιχειρούν επί της ουσίας να το ακυρώσουν το αποδυναμώνουν υπονομεύει τελικά την ίδια τη θέση της χώρας.

Κοντόφθαλμη

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτυπώνει και την αντίληψη της κυβέρνησης για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις: έναν διαρκή ανταγωνισμό ισχύος.

Ας μιλήσουμε καθαρά. Η Τουρκία διατηρεί το casus belli, προβάλλει διεκδικήσεις εις βάρος της Ελλάδας και εξακολουθεί να κατέχει το βόρειο τμήμα της Κύπρου. Η κυβέρνηση έχει καταρτίσει ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα περίπου 28 δισ. ευρώ με ορίζοντα το 2036. Αντίστοιχος πολιτικός και διπλωματικός σχεδιασμός για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, όμως, υπάρχει; Φοβάμαι πως όχι.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια άλλη στρατηγική: διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών με βάση το διεθνές δίκαιο και προσφυγή στη διεθνή δικαιοσύνη όπου απαιτείται, σταθερή αποκλιμάκωση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, λύση του Κυπριακού στη βάση των αποφάσεων του ΟΗΕ.

Η ελληνική εξωτερική πολιτική οφείλει να χρησιμοποιεί τα εργαλεία που διαθέτει –θεσμούς, διεθνές δίκαιο, συμμαχίες– με έναν σαφή μακροπρόθεσμο στόχο: τη μείωση των πεδίων έντασης και του κινδύνου μιας ελληνοτουρκικής κρίσης.

Σήμερα βλέπουμε το αντίστροφο. Κάθε τουρκικός εξοπλισμός τροφοδοτεί τον επόμενο ελληνικό και το αντίστροφο. Η Άγκυρα έχει ήδη εντάξει τη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στη δική της αντίληψη περί απειλής ενισχύοντας τη στρατιωτικοποίηση της Ανατολικής Μεσογείου.

Η σημερινή όξυνση των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας ίσως κάνει τη στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ να μοιάζει ελκυστική ως αντίβαρο στην Τουρκία. Όμως εδώ βρίσκεται ένα διαχρονικό πρόβλημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: η σχέση με την Τουρκία καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε ολόκληρη την περιοχή. Τίποτα όμως δεν εγγυάται ότι η σημερινή ισραηλοτουρκική αντιπαράθεση θα μεταφραστεί, τάχα, σε σταθερή υποστήριξη των ελληνικών θέσεων.

Δαπανηρή

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» θα κοστίσει περισσότερα από 3 δισ. ευρώ.

Σχεδόν όσο οι εθνικοί πόροι για ολόκληρο το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του 2026 (υποδομές, σχολεία, νοσοκομεία, λιμάνια, πράσινες και ψηφιακές επενδύσεις).

Αυτό είναι το μέγεθος της επιλογής. Και προστίθεται σε Rafale, Belharra, F-35, στον εκσυγχρονισμό των F-16, στα PULS.

Η δαπάνη του Υπουργείου Άμυνας διπλασιάστηκε μέσα σε επτά χρόνια: από 3,5 δισ. ευρώ το 2019 σε 7 δισ. το 2026. Οι δε παραλαβές εξοπλιστικών εκτοξεύτηκαν από 199 εκατ. ευρώ το 2019 σε 2,3 δισ. το 2026, δηλαδή πάνω από έντεκα φορές επάνω.

Δικαιούμαστε, λοιπόν, να ρωτήσουμε όχι μόνο τι πληρώνουμε αλλά και τι κερδίζουμε τελικά με όλα αυτά τα χρήματα.

Γιατί παρά τα δισεκατομμύρια εξοπλισμών το casus belli παραμένει. Οι ελληνοτουρκικές διαφορές παραμένουν. Το Κυπριακό παραμένει άλυτο.

Υπάρχει όμως και ένα τέταρτο ζήτημα. Ηθικό.

Η συμφωνία υπογράφηκε με την κυβέρνηση Νετανιάχου. Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας διαφημίζει ότι η ελληνική «Ασπίδα» θα αξιοποιήσει την «εκτεταμένη επιχειρησιακή εμπειρία» που απέκτησε το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του «πολέμου», δηλαδή της γενοκτονίας.

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ Μπεν-Γκβιρ δημοσιεύει βίντεο τεχνητής νοημοσύνης: Παλαιστίνιοι κρατούμενοι, με αριθμό και στολές, στοιβάζονται σε έναν κυλιόμενο ιμάντα και οδηγούνται σε στρατόπεδο. Ανθρώπινα σώματα εισέρχονται από τη μία πλευρά και εξέρχονται αποστεωμένα, σχεδόν σκελετωμένα. Ναι, παραπέμπει ευθέως σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Λίγο νωρίτερα, ο ίδιος υπουργός είχε δημοσιεύσει βίντεο από χώρο όπου κατασκευάζονταν αγχόνες για την εκτέλεση Παλαιστινίων.

Με αυτή την κυβέρνηση επέλεξαν ο κ. Μητσοτάκης και ο κ. Δένδιας να υπογράψουν τη μεγαλύτερη αμυντική συμφωνία στην ιστορία των δύο χωρών.

Κι αυτό δεν είναι μια δυσάρεστη υποσημείωση μιας κατά τα άλλα ορθολογικής εξοπλιστικής επιλογής. Η ηθική διάσταση βρίσκεται στον πυρήνα της ίδιας της επιλογής.

Χωρίς υπεκφυγές:

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη πληρώνει 3 δισεκατομμύρια ευρώ (όχι από κάποιο ευρωπαϊκό ή νατοϊκό πρόγραμμα αλλά από τον κρατικό προϋπολογισμό της υπερχρεωμένης χώρας μας) στην πολεμική βιομηχανία μιας κυβέρνησης που έχει διαπράξει γενοκτονία.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι μια συμφωνία που η Ελλάδα δεν έπρεπε να έχει υπογράψει.

(Ο Αλέξης Χαρίτσης είναι ανεξάρτητος βουλευτής Μεσσηνίας, πρώην πρόεδρος της Νέας Αριστεράς, πρώην υπουργός)