Μπέτυ Βαλάση: Η «Λωξάντρα», η καριέρα και ο έρωτας με τον Τίτο Βανδή

Της Μαρίνας Ζιώζιου

Η Μπέτυ Βαλάση είχε παίξει στο θέατρο και στον κινηματογράφο, σχεδόν, είκοσι χρόνια όταν έγινε η «Λωξάντρα». Κι όμως, αυτή η Πολίτισσα της Μαρίας Ιορδανίδου, με τις έγνοιες, τις παραξενιές και τη μεγάλη της καρδιά, έμελλε να τη συστήσει στο ευρύ κοινό. Από το 1980 και έπειτα, πολλοί θα την αναγνώριζαν πρώτα με το όνομα της ηρωίδας της.

Η ηθοποιός, που πέθανε στις 15 Οκτωβρίου σε ηλικία 89 ετών, αγαπήθηκε πολύ μέσα από εκείνη τη σειρά. Είχε, όμως, μια διαδρομή που αξίζει να τη θυμηθεί κανείς ολόκληρη. Σπούδασε κοντά σε σπουδαίους δασκάλους, συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς, έζησε έναν μεγάλο έρωτα με τον Τίτο Βανδή και μίλησε γι’ αυτόν με μια ειλικρίνεια που δεν χρειαζόταν κανένα στόλισμα: «Τον Τίτο Βανδή τον πόνεσα πολύ, τον θαύμαζα και τον ερωτεύτηκα έως το τέλος. Του θύμωσα που πέθανε», είχε πει σε συνέντευξή της. 

Τα πρώτα χρόνια και το θέατρο

Γεννήθηκε το 1937 στη Θεσσαλονίκη από γονείς πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Το πραγματικό της όνομα ήταν Δέσπω, όμως η μητέρα της προτίμησε να τη φωνάζει Μπέτυ, όνομα με το οποίο έμελλε να γίνει γνωστή στο ελληνικό κοινό. Η οικογένεια της είχε βιώσει τις τραγικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Ο μεγαλύτερος αδελφός του πατέρα της είχε σκοτωθεί το 1922, ενώ η οικογενειακή επιχείρηση παραγωγής καπνών είχε χαθεί μαζί με την πατρίδα που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν.

Όταν η Μπέτυ ήταν ακόμη μικρή, οι γονείς της χώρισαν. Ο πατέρας της εγκαταστάθηκε στην Κατερίνη, όπου κατάφερε να δημιουργήσει ξανά μια επιτυχημένη επιχείρηση καπνών, ενώ η μητέρα της μετακόμισε στην Αθήνα. Έτσι, τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια μοιράστηκαν ανάμεσα στις δύο πόλεις, με τα ταξίδια με το τρένο να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς της.

Στη θεατρική της μαθητεία συνάντησε τον Αιμίλιο Χουρμούζιο, την Κατίνα Παξινού, τον Άγγελο Τερζάκη και τον Σωκράτη Καραντινό. Το 1961 εμφανίστηκε στο θέατρο Καλουτά, στην «Οδύσσεια» του Μανώλη Σκουλούδη, ως Παλλάδα Αθηνά. Ακολούθησαν δεκαετίες δουλειάς. Ανάμεσα στις παραστάσεις που αγάπησε ήταν το «Τάνγκο» του Σλάβομιρ Μρόζεκ, στο «Αλάμπρα», με τον Νίκο Κούρκουλο, όπως έχει θυμηθεί η φίλη της Σεμίνα Διγενή. Στον κινηματογράφο συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στους «Κυνηγούς» του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Η τηλεοπτική επιτυχία τη βρήκε, λοιπόν, έμπειρη ηθοποιό. Και η «Λωξάντρα» απαιτούσε ακριβώς αυτό: μια πρωταγωνίστρια που θα μπορούσε να ακολουθήσει τη ζωή της ηρωίδας σε βάθος χρόνου, να αποδώσει την κωμικότητά της, χωρίς, όμως, να την κάνει καρικατούρα και τη συγκίνησή της χωρίς υπερβολές.

Η «Λωξάντρα» και η γνωριμία με τη Μαρία Ιορδανίδου

Η σειρά έκανε πρεμιέρα στην ΕΡΤ στις 19 Ιανουαρίου 1980. Ο Γρηγόρης Γρηγορίου υπέγραφε τη σκηνοθεσία, ο Χρήστος Δοξαράς τη διασκευή του μυθιστορήματος της Μαρίας Ιορδανίδου και τη μουσική -που έχει μείνει εμβληματική και αναγνωρίσιμη έως σήμερα- υπέγραψε η νεαρή τότε Ελένη Καραΐνδρου. Σε τριάντα επεισόδια, το κοινό παρακολούθησε τη ζωή της Λωξάντρας, τον γάμο της με τον Δημητρό, που υποδυόταν ο Γιάννης Αργύρης, και την καθημερινότητα της οικογένειάς τους στην Κωνσταντινούπολη.

Ήταν το τελευταίο ασπρόμαυρο σίριαλ της ΕΡΤ. Η Βαλάση έδωσε στην ηρωίδα ζωντάνια και χιούμορ, αλλά και την επιβλητικότητα μιας γυναίκας μαθημένης να φροντίζει ένα ολόκληρο σπιτικό. Οι θεατές την αγάπησαν και το όνομα της Λωξάντρας την ακολούθησε για το υπόλοιπο της ζωής της.

Η ίδια μιλούσε με ευγνωμοσύνη για εκείνη τη δουλειά. Το 2011, όταν το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος την προσκάλεσε στη θεατρική «Λωξάντρα» και την τίμησε για την προσφορά της, στάθηκε ιδιαίτερα σε δύο πράγματα: στην ευκαιρία να ερμηνεύσει αυτόν τον ρόλο και στη γνωριμία της με τη Μαρία Ιορδανίδου. Παρακολούθησε την παράσταση μαζί με τον γιο της, Νικόλα-Χάρι Μινισσάλι. Είχαν περάσει περισσότερα από τριάντα χρόνια από την πρώτη προβολή, αλλά για το κοινό η σύνδεσή της με τη Λωξάντρα παρέμενε αξεχώριστη.

Ο έρωτας με τον Τίτο Βανδή

Η Μπέτυ Βαλάση θαύμαζε τον Τίτο Βανδή από τα χρόνια της δραματικής σχολής, πολύ πριν τον γνωρίσει προσωπικά. Η πρώτη τους επικοινωνία έγινε μέσω αλληλογραφίας, με αφορμή την επιθυμία του γιου της, Νικόλα Χάρι Μινισσάλι, να σπουδάσει στην Αμερική. Μέσω κοινού γνωστού, ζήτησε τη βοήθεια του ηθοποιού, ο οποίος εργαζόταν τότε στις Ηνωμένες Πολιτείες, και εκείνος ανταποκρίθηκε πρόθυμα.

Όταν συναντήθηκαν το 1982, ο έρωτας ήταν «ακαριαίος», όπως τον είχε περιγράψει η ίδια. Ο Βανδής ήταν τότε παντρεμένος, ενώ εκείνη βρισκόταν σε μακροχρόνια σχέση. Η Βαλάση ξεκαθάρισε από την αρχή πως δεν ήθελε μια κρυφή σχέση και μίλησε ανοιχτά στον σύντροφό της για τον άντρα που είχε μπει στη ζωή της. Οι τηλεφωνικές συνομιλίες με τον Βανδή συνεχίστηκαν, μέχρι που αποφάσισαν να χωρίσουν από τους συντρόφους τους και να ζήσουν μαζί.

Παντρεύτηκαν το 1984. Δοκίμασαν να εγκατασταθούν στην Αμερική, όπου εκείνος είχε ήδη διαγράψει σημαντική καριέρα, αλλά τελικά επέστρεψαν στην Ελλάδα. Έμειναν μαζί μέχρι τον θάνατό του, στις 23 Φεβρουαρίου 2003. Η Βαλάση μιλούσε πάντα με μεγάλη αγάπη για εκείνον, χωρίς να κρύβει την πικρία της για το γεγονός ότι, όπως πίστευε, η Αμερική τον είχε τιμήσει περισσότερο από την πατρίδα του.

Χρόνια αργότερα, μιλώντας στη Νάνσυ Ζαμπέτογλου, η Βαλάση θυμόταν τη σχέση τους χωρίς να την εξιδανικεύει. Μιλούσε για τον θαυμασμό που του είχε, για το πόσο τον αγάπησε και για τον πόνο που της άφησε ο θάνατός του. Η απουσία του εξακολουθούσε να τη θυμώνει.

Στη σχέση τους, μεταξύ άλλων, στάθηκε και το ΚΚΕ στην ανακοίνωσή του για την απώλειά της: «Η γνωριμία της με τον Τίτο Βανδή, ύστερα από διαφορετικές προσωπικές και καλλιτεχνικές διαδρομές, στάθηκε καθοριστική στη ζωή της. Ένας μεγάλος έρωτας που εξελίχθηκε γρήγορα σε βαθιά συντροφική σχέση και κοινή πορεία ζωής. Δύο σπουδαίοι ηθοποιοί, δύο ξεχωριστοί άνθρωποι, με κοινωνική συνείδηση και αγάπη για το θέατρο».

Μαζί έπαιξαν και στο «Τζιν Γκέιμ» του Ντόναλντ Λι Κόμπερν, σε σκηνοθεσία Σταμάτη Χονδρογιάννη. Υποδύθηκαν δύο ηλικιωμένους σε ένα γηροκομείο, που αναζητούν συντροφιά και καταλήγουν να συγκρούονται πάνω από μια παρτίδα χαρτιά. Η παράσταση μεταδόθηκε το 1992 από το «Θέατρο της Δευτέρας» και διασώζεται στο Αρχείο της ΕΡΤ. 

Η δυσκολία να μείνει μακριά από τη σκηνή

Ένα εγκεφαλικό επεισόδιο επηρέασε σοβαρά την ομιλία της. Η αγαπημένη ηθοποιός είχε περιγράψει πόσο δύσκολη ήταν η περίοδος που ακολούθησε και πόσο τη βοήθησε η λογοθεραπεία. Εκείνο που τη στενοχωρούσε ιδιαίτερα ήταν η αδυναμία της να επιστρέψει με σιγουριά στο θέατρο. Φοβόταν ότι θα δυσκολευόταν να μιλήσει στη διάρκεια μιας παράστασης και ότι θα εξέθετε τους συναδέλφους της. Ακόμη και ως θεατής, η επίσκεψη στο θέατρο την πονούσε, γιατί της θύμιζε πόσο ήθελε να βρίσκεται η ίδια στη σκηνή.

Παράλληλα με την καλλιτεχνική της δουλειά, είχε σταθερή παρουσία στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες. Συμμετείχε στις δραστηριότητες του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, υπήρξε υποψήφια βουλευτής με το ΚΚΕ και εκλεγμένη δημοτική σύμβουλος στην Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της φιλοξενούνταν στο «Σπίτι του Αγωνιστή».

Πληροφορούμενη την απώλεια της Μπέτυς Βαλάση, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, ανέφερε: «Με θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια της Μπέτυς Βαλάση, ηθοποιού μεγάλου διαμετρήματος με γόνιμη παρουσία δεκαετιών στο θέατρο, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο. Η Μπέτυ Βαλάση ξεδίπλωσε από νωρίς το ταλέντο της και την ευχέρειά της στο σανίδι, σε χαρακτήρες από όλο το φάσμα του ρεπερτορίου, και δεν άργησε να γνωρίσει την καταξίωση και, δίκαια, την αναγνώριση από κοινό και κριτική. Πορεία πολλών χρόνων, δίχως εκπτώσεις, την οποία πλαισίωσαν τα επιλεκτικά της περάσματα από τη μεγάλη και τη μικρή οθόνη, που της προσέφεραν την απλόχερη αγάπη του μεγάλου ακροατηρίου.

Η ερμηνεία της, ιδιαίτερα, στην τηλεοπτική σειρά Λωξάντρα, στον ομώνυμο ρόλο, έπλασε μία από τις διαχρονικά εμβληματικότερες παρουσίες στην τηλεόραση. Η Μπέτυ Βαλάση υπήρξε ερμηνεύτρια με οξύ κριτήριο και ευρύτατη γκάμα, αλλά και ενεργός πολίτης, με γνήσιο ενδιαφέρον για τα κοινά και σταθερότητα στις πεποιθήσεις της και την πολιτική της στράτευση, μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ, υπηρετώντας τις ιδέες της με συνέπεια, ανιδιοτέλεια και αφοσίωση. Στην οικογένειά της, τους φίλους της και τους συντρόφους της απευθύνω ειλικρινή συλλυπητήρια».

Σήμερα μπορεί κανείς να ξαναδεί τη «Λωξάντρα» και να καταλάβει γιατί εκείνη η ερμηνεία άντεξε στον χρόνο. Η Μπέτυ Βαλάση υπηρέτησε το θέατρο με την ίδια αφοσίωση που υπερασπίστηκε τις ιδέες της. Δυναμική και ασυμβίβαστη, με τρυφερότητα για τους ανθρώπους και δίψα για γνώση, έζησε την τέχνη ως μέρος της καθημερινής της ευθύνης απέναντι στον κόσμο. Έτσι θα τη θυμόμαστε. Η κηδεία της θα γίνει τη Δευτέρα 19 Οκτώβρη, στις 11.30 στο Α’ Νεκροταφείο, και θα είναι πολιτική.

Πηγή: skai.gr

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.