Ευρωπαϊκή έρευνα για τις υποκλοπές: Η ατιμωρησία και η σιωπή της ΕΕ
Από την Ελλάδα μέχρι την Ιταλία, την Ισπανία, την Πολωνία και την Ουγγαρία, δημοσιογράφοι, πολιτικοί και ακτιβιστές βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα κοινό πρόβλημα: την αδυναμία να μάθουν ποιος διέταξε την παρακολούθησή τους και να διεκδικήσουν δικαιοσύνη.
Νέα δημοσιογραφική έρευνα της Ροζίτα Ριτζτάνο για το ιταλικό ερευνητικό μέσο IrpiMedia αναδεικνύει την ευρωπαϊκή διάσταση του σκανδάλου των κατασκοπευτικών λογισμικών, με την ελληνική υπόθεση του Predator να κατέχει κεντρική θέση.
Η συστηματική χρήση κατασκοπευτικών λογισμικών από κρατικές υπηρεσίες, η επίκληση της εθνικής ασφάλειας για τη συγκάλυψη παρακολουθήσεων και η απουσία ουσιαστικών κυρώσεων συνθέτουν μια ανησυχητική εικόνα για την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έρευνας της δημοσιογράφου Ροζίτα Ριτζτάνο, που δημοσιεύθηκε σήμερα στο ιταλικό ερευνητικό μέσο IrpiMedia, με τίτλο «Παρακολουθούμενοι από κυβερνήσεις με ισραηλινά κατασκοπευτικά λογισμικά: Στην Ευρώπη κανείς δεν πληρώνει το τίμημα».
Μέσα από συνεντεύξεις με πέντε θύματα παρακολουθήσεων σε ισάριθμες ευρωπαϊκές χώρες, η συντάκτρια καταγράφει πώς τα λογισμικά Pegasus, Predator και Graphite χρησιμοποιήθηκαν εναντίον δημοσιογράφων, πολιτικών αντιπάλων και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών. Ιδιαίτερη θέση στην έρευνα καταλαμβάνει η Ελλάδα και η υπόθεση του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη, ο οποίος χρειάστηκε σχεδόν πέντε χρόνια δικαστικού αγώνα για να αναγνωριστεί η παρακολούθησή του μέσω Predator.
Στις 26 Φεβρουαρίου 2026, τέσσερα πρόσωπα συνδεδεμένα με την Intellexa, μεταξύ των οποίων ο ιδρυτής της Ταλ Ντίλιαν, καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης έως οκτώ ετών. Πρόκειται, σύμφωνα με την έρευνα, για την πρώτη ποινική καταδίκη αυτού του είδους στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι ποινές ανεστάλησαν ενόψει της εκδίκασης των εφέσεων, ενώ παραμένει αναπάντητο το κρισιμότερο ερώτημα: ποιος έδωσε την εντολή για τις παρακολουθήσεις;
«Τεκμηριώσαμε τη χρήση του όπλου και εντοπίσαμε τον εκτελεστή, αλλά ακόμη δεν έχουμε διαπιστώσει ποιος έδωσε την εντολή», δήλωσε ο Κουκάκης στο πλαίσιο της έρευνας.
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης στοιχεία από τα πρακτικά της δίκης, σύμφωνα με τα οποία σχεδόν το ένα τρίτο των στόχων του Predator την περίοδο 2020-2021 είχε τεθεί παράλληλα υπό συμβατική παρακολούθηση από τις ελληνικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Το ίδιο μοτίβο σε πέντε χώρες
Στην Πολωνία, ο ευρωβουλευτής Κριστόφ Μπρέιζα καταγγέλλει ότι το Pegasus χρησιμοποιήθηκε εναντίον του κατά τη διάρκεια προεκλογικής εκστρατείας. Όπως υποστηρίζει, υποκλάπηκαν περίπου 85.000 μηνύματά του, ενώ αλλοιωμένες συνομιλίες δημοσιοποιήθηκαν με στόχο την πολιτική δυσφήμησή του.
Στην Ουγγαρία, ο ερευνητής δημοσιογράφος Σάμπολτς Πάνι περιγράφει την αδυναμία πρόσβασης σε πληροφορίες για την επτάμηνη παρακολούθησή του.
Στην Ισπανία, τουλάχιστον 65 πρόσωπα συνδεδεμένα με το καταλανικό αυτονομιστικό κίνημα αποτέλεσαν στόχους κατασκοπευτικού λογισμικού, σύμφωνα με το ερευνητικό εργαστήριο Σίτιζεν Λαμπ.
Στην Ιταλία, η έρευνα εξετάζει τις παρακολουθήσεις των ακτιβιστών Λούκα Καζαρίνι, Μπέπε Κάτσια και Ντέιβιντ Γιάμπιο από τις υπηρεσίες πληροφοριών, με τη χρήση και του λογισμικού Graphite. Παρότι η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή έκρινε τις παρακολουθήσεις νόμιμες, οι εμπλεκόμενοι αμφισβητούν την αιτιολόγησή τους.
Η ευρωπαϊκή αδράνεια και το ζήτημα της λογοδοσίας
Κοινός παρονομαστής των υποθέσεων είναι η επίκληση της εθνικής ασφάλειας, η οποία, σύμφωνα με την έρευνα, εμποδίζει τη διαφάνεια και την απόδοση ευθυνών.
Παρά τις συστάσεις της εξεταστικής επιτροπής PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2023 για αυστηρότερες εγγυήσεις, δωρεάν τεχνική υποστήριξη και χρηματοδότηση της δικαστικής προστασίας των θυμάτων, τρία χρόνια αργότερα δεν έχει υπάρξει ουσιαστική εφαρμογή τους.
Η ευρωβουλευτής Σάσκια Μπρικμόν χαρακτηρίζει αυτή την αδράνεια τη μεγαλύτερη αποτυχία της ευρωπαϊκής αντίδρασης.
Από την πλευρά της, η ερευνήτρια της Διεθνούς Αμνηστίας Ρεμπέκα Γουάιτ μιλά για «διπλή θυματοποίηση»: πρώτα μέσω της παραβίασης της ιδιωτικότητας και στη συνέχεια μέσω των εμποδίων στην αναζήτηση δικαιοσύνης.
Η έρευνα της Ροζίτα Ριτζτάνο καταλήγει αναδεικνύοντας ένα κρίσιμο δημοκρατικό έλλειμμα: ενώ οι τεχνολογίες παρακολούθησης εξελίσσονται, οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί ελέγχου και λογοδοσίας παραμένουν ανεπαρκείς, αφήνοντας τα θύματα χωρίς ουσιαστική προστασία και τους εντολείς των παρακολουθήσεων συχνά στο απυρόβλητο.