Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών: Επίκληση Ειρήνης και Μνήμη

Στις 25 Οκτωβρίου 2026 ξεκινά η νέα καλλιτεχνική περίοδος της Φιλαρμόνιας Ορχήστρας Αθηνών, η οποία φέτος συμπληρώνει δέκα χρόνια από την ίδρυση και την έναρξη λειτουργίας της. Η συναυλία «Επίκληση Ειρήνης και Μνήμη» εντάσσεται στον καθιερωμένο Κύκλο «Συμφωνικές βραδιές» στη φιλόξενη αίθουσα Ιωάννης Δεσποτόπουλος του Ωδείου Αθηνών, όπου η Φιλαρμόνια είναι «Ορχήστρα in residence». Θα διευθύνει ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Φιλαρμόνιας, αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής, με σολίστ στο τσέλο τον Μιχάλη Χόιπελ. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρία σπάνια αριστουργήματα σε μια συναυλία αφιερωμένη στην ειρήνη και τη μνήμη.

Η βραδιά ανοίγει με το συμφωνικό ποίημα «Ο Θάνατος της Ανδρειωμένης» του Μανώλη Καλομοίρη (1883-1962). Το μεγαλόπνοο έργο γράφτηκε στα δύσκολα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής και είναι αφιερωμένο στη μνήμη μιας ηρωίδας που θυσίασε τη ζωή της συμμετέχοντας στη γαλλική  Αντίσταση. Το έργο θα προλογίσει η εγγονή του συνθέτη, κυρία Χαρά Καλομοίρη-Seailles, η οποία θα μιλήσει για την οικογενειακή ιστορία που κρύβεται πίσω από τη δημιουργία του. Με τον προγραμματισμό του συγκεκριμένου έργου η Φιλαρμόνια αποτίνει φόρο τιμής στην Εθνική Επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940. 

Θα ακολουθήσει το πολύ εκφραστικό Κοντσέρτο για βιολοντσέλο και ορχήστρα σε ντο μείζονα του Ιταλο-Γερμανού συνθέτη Ermanno Wolf-Ferrari (1876-1948). Έξοχο δείγμα του ύστερου ρομαντισμού, το έργο εκφράζει την τραγική μοίρα ενός καλλιτέχνη που είδε τις δύο πατρίδες του να  καταστρέφονται στη δίνη του πολέμου. Απελπισμένος και αυτοεξόριστος το 1944 σε ένα χωριό της Αυστρίας, ο Wolf-Ferrari έγραψε το μοναδικό του έργο για βιολοντσέλο και ορχήστρα ως μια εκ βαθέων «Επίκληση (Invocation) για την Ειρήνη». 

Σολίστ θα είναι ο βιολοντσελίστας Μιχάλης Χόιπελ, ο οποίος στην πρώτη του συνεργασία με τη Φιλαρμόνια ερμηνεύει ένα έργο που ο συνθέτης είχε αφιερώσει στον προ-θείο του, τσελίστα Paul Grümmer.

Στο δεύτερο μέρος της βραδιάς η Φιλαρμόνια θα ερμηνεύσει τη συμφωνία σε μι μείζονα, D 729, του Franz Schubert (1797-1828). Ο συνθέτης συνέθεσε τα τέσσερα μέρη της αλλά ενορχήστρωσε μόνον την εισαγωγή και την αρχή του πρώτου μέρους. Το ημιτελές έργο έχει κινήσει διαχρονικά το ενδιαφέρον πολλών σημαντικών αρχιμουσικών και μελετητών. Στη συναυλία θα ερμηνευθεί η εκδοχή του διακεκριμένου Βρετανού μουσικολόγου Brian Newbould, αναγνωρισμένου μελετητή της μουσικής του Schubert. Η συμφωνία σε μι μείζονα αναγνωρίζεται ως σημαντικό έργο του Αυστριακού συνθέτη και έχει πλέον πάρει επάξια τον αριθμό 7 στο σώμα των δημοφιλών συμφωνιών του.

Μιχάλης Χόιπελ, βιογραφικό σημείωμα

Ο Μιχάλης Χόιπελ είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες μουσικούς της νέας γενιάς, με έντονη διεθνή παρουσία και πολυσχιδή καλλιτεχνική δράση. Οι δυναμικές του ερμηνείες και η δημιουργική του προσέγγιση στη μουσική τον έχουν οδηγήσει σε κορυφαίες αίθουσες συναυλιών παγκοσμίως, όπως η Elbphilharmonie και η Laeiszhalle στο Αμβούργο, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το Carnegie Hall στη Νέα Υόρκη, το Cuvillés Theater στο Μόναχο, το Shanghai Concert Hall και το Caroline H. Hume Concert Hall στο Σαν Φρανσίσκο.

Παράλληλα με την πορεία του ως σολίστ, είναι αφοσιωμένος στη βαθιά μελέτη του βιολοντσέλου. Οι ερευνητικές του εργασίες γύρω από την ιστορία και την ερμηνευτική του οργάνου έχουν τύχει ευρείας αναγνώρισης, καθιερώνοντάς τον ως προσκεκλημένο ομιλητή σε σημαντικά επιστημονικά συνέδρια μουσικολογίας. Με στόχο τη διεύρυνση των ορίων της συναυλιακής εμπειρίας, αναπτύσσει διεπιστημονικά πρότζεκτ σε συνεργασία με χορευτές, ηθοποιούς, σκηνοθέτες, εικαστικούς και συγγραφείς, δημιουργώντας καινοτόμες μορφές καλλιτεχνικής παρουσίασης.

Σπούδασε με τον Tilmann Wick στο Ανόβερο και τον διεθνούς φήμης βιολοντσελίστα Arto Noras στο Αμβούργο, ενώ συμμετείχε σε σεμινάρια με διακεκριμένους μουσικούς.

Έχει διακριθεί σε εθνικούς και διεθνείς διαγωνισμούς και υπήρξε υπότροφος μεγάλων ιδρυμάτων και πανεπιστημιακών φορέων.

Η πρώτη του δισκογραφική δουλειά, με τίτλο “Afierossis”, κυκλοφόρησε από την ARS Produktion με έργα για σόλο βιολοντσέλο του 20ού και 21ου αιώνα και έλαβε εξαιρετικές κριτικές, ενώ επιλέχθηκε από το Violoncello Foundation USA στις κορυφαίες ηχογραφήσεις της χρονιάς. Το 2021 κυκλοφόρησε το άλμπουμ “Continuum” με τον πιανίστα Mario Häring από τη Genuin classics. Παίζει σε βιολοντσέλο του 1723, κατασκευασμένο από τον David Tecchler στη Ρώμη.

Ermanno Wolf-Ferrari – Κοντσέρτο για βιολοντσέλο και ορχήστρα, έργο 31, «Invocation»

Γνώρισα την ιστορία αυτού του έργου μέσα από την αυτοβιογραφία του προθείου μου, του σπουδαίου Γερμανού τσελίστα Paul Grümmer. Πρόκειται για ένα έργο που γεννήθηκε σε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα μέσα από μια βαθιά ανάγκη για μουσική, επικοινωνία και ανθρώπινη επαφή.

Ο Paul Grümmer υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς τσελίστες των αρχών του 20ού αιώνα και καθηγητής στη Βιέννη. Προς το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι βομβαρδισμοί είχαν γίνει ολοένα και πιο σφοδροί, αποφάσισε να εγκαταλείψει την πόλη μαζί με την οικογένειά του και να αναζητήσει καταφύγιο σε ένα μικρό χωριό στα αυστριακά βουνά. Η απόφασή του αυτή ήρθε ύστερα από μια μέρα κατά την οποία επέστρεψε στο σπίτι του και το βρήκε ολοσχερώς κατεστραμμένο από πυρκαγιά.

Η οικογένειά μου είχε ήδη βιώσει μια ακόμη τραγική απώλεια καθώς ο προπάππους μου, Detlev Grümmer εξάρχων βιολιστής της ορχήστρας του Aachen υπό τον Herbert von Karajan, σκοτώθηκε το 1944 κατά τη διάρκεια βομβαρδισμού της πόλης, όταν προσπάθησε να σώσει ενα βιολί Stradivarius αντί να κρυφτεί σε ένα καταφύγιο.

Την ίδια περίπου εποχή, ο περίφημος γερμανοϊταλός συνθέτης Ermanno Wolf-Ferrari, είχε εγκαταλείψει το Μόναχο καθώς οι βομβαρδισμοί εντείνονταν. Κατέφυγε στο σπίτι φίλων του, σε ένα χωριό γειτονικό με εκείνο όπου είχε εγκατασταθεί ο Grümmer. Έτσι, μέσα στην αναστάτωση και την καταστροφή του πολέμου, οι δύο μουσικοί γνωρίστηκαν.

Ο Wolf-Ferrari εργαζόταν τότε πάνω σε μια σονάτα για βιολοντσέλο και πιάνο. Ο Grümmer τον επισκεπτόταν συχνά και έπαιζε μαζί του το έργο, ενώ ο Wolf-Ferrari διασκεύαζε επίσης παλαιότερες συνθέσεις του για βιολί για βιολοντσέλο — ακόμη και για δύο βιολοντσέλα. Μέσα από αυτή τη στενή μουσική συνεργασία γεννήθηκε και το Κοντσέρτο για βιολοντσέλο και ορχήστρα.

Στο χειρόγραφο του έργου, που βρίσκεται σήμερα στον ηλεκτρονικό κατάλογο της Βαυαρικής Κρατικής Βιβλιοθήκης στο Μόναχο, ο Wolf-Ferrari έχει γράψει την αφιέρωση: «Herrn Prof. Paul Grümmer gewidmet» — «Αφιερωμένο στον καθηγητή Paul Grümmer». Ακόμη και ο τίτλος φαίνεται να μην είχε οριστικοποιηθεί πλήρως: πάνω από τις λέξεις Fantasia Concertante Violoncello e Orchestra εμφανίζεται η λέξη Invocation, διαγραμμένη στη συνέχεια, ενώ ο τίτλος διορθώνεται σε Fantasia da Concerto in do Maggiore per Violoncello solo e Orchestra. Στη σημερινή έκδοση το έργο φέρει τον τίτλο Konzert für Violoncello und Orchester op. 31 «Invocation».

Ο ίδιος ο Grümmer περιγράφει στα απομνημονεύματά του με ιδιαίτερη συγκίνηση τις συναντήσεις του με τον Wolf-Ferrari:

«Κάθε φορά στεκόταν στο παράθυρο, περιμένοντάς με, φορώντας την αγαπημένη του ρόμπα, και μου έκανε από μακριά ένα μικρό νεύμα. Με βοηθούσε με ενθουσιασμό να βγάλω το βιολοντσέλο από τη θήκη, καθώς ανυπομονούσε να φτάσει η στιγμή που θα παίζαμε μαζί. Αυτή την κατάσταση αχαλίνωτου πάθους μπορεί ίσως να την κατανοήσει μόνο ένας μουσικός που έχει ζήσει την απομόνωση και επιτέλους επιστρέφει στη μουσική. Αυτός ήταν ο Wolf-Ferrari: ακόμη και στα εβδομήντα του χρόνια, μεθυσμένος από τη μουσική». 

Η μουσική, ωστόσο, δεν μπορούσε να αποσπάσει τους ανθρώπους από τη σκληρή πραγματικότητα γύρω τους. Ο Wolf-Ferrari περιγράφει τη περίοδο εκείνη ως μια ζωή μέσα στις πιο πρωτόγονες συνθήκες: σε ένα και μοναδικό δωμάτιο κοιμούνταν, μαγείρευαν και συνέθεταν. Τα έσοδα από τις παραστάσεις των έργων του είχαν σχεδόν σταματήσει εξαιτίας του πολέμου. Ο γιος του, διευθυντής όπερας στο Salzburg, ερχόταν πότε-πότε να τον επισκεφθεί, ταξιδεύοντας με το ποδήλατο και έχοντας ως μοναδικό εφόδιο λίγες πατάτες στο σακίδιό του — από τις οποίες μάλιστα άφηνε μερικές στον πατέρα του, που υπέφερε από την πείνα.

Και ο Grümmer κατέγραψε τον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης. Το τσάι ήταν αραιό και η προσθήκη λίγης ζάχαρης αποτελούσε γεγονός. Ρούχα, κοσμήματα, χαλιά, ρολόγια και φωτογραφικές μηχανές ανταλλάσσονταν με τρόφιμα. Όταν δεν είχε απομείνει σχεδόν τίποτα, ακόμη και μια βέρα μπορούσε να ανταλλαχθεί για λίγο βούτυρο.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η μουσική αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία. Δεν ήταν πολυτέλεια ούτε απλώς μια απόδραση από την πραγματικότητα. Ήταν ένας τρόπος να διατηρηθεί κάτι ανθρώπινο όταν όλα γύρω κατέρρεαν. Η συνεργασία του Wolf-Ferrari και του Grümmer αποτελεί, για μένα, μια συγκλονιστική μαρτυρία αυτής της δύναμης της μουσικής: δύο άνθρωποι, έχοντας χάσει την ασφάλεια, την περιουσία και τον κόσμο που γνώριζαν, συναντιούνται για να παίξουν.

Το 1946, μετά το τέλος του πολέμου, ο Grümmer τίμησε δημόσια τον Wolf-Ferrari παρουσιάζοντας για πρώτη φορά το κοντσέρτο αυτό στη Ζυρίχη. Το έργο είχε γεννηθεί μέσα στη στέρηση και τον φόβο, έφτασε τελικά στη σκηνή ως μια πράξη δημιουργίας. Ίσως γι’ αυτό η λέξη Invocation (επίκληση) που εμφανίζεται, έστω και διαγραμμένη, στο αρχικό χειρόγραφο να αποκτά για μένα ιδιαίτερη βαρύτητα. Μια επίκληση στη μουσική, στη μνήμη, στην ανθρώπινη συνύπαρξη· και ίσως, πάνω απ’ όλα, στην ίδια τη ζωή.

Επίκληση Ειρήνης και Μνήμη

• Μανώλης Καλομοίρης, Ο Θάνατος της Ανδρειωμένης, συμφωνικό ποίημα
• Ermanno Wolf-Ferrari, Κοντσέρτο (Φαντασία) για βιολοντσέλο και ορχήστρα, op. 31, Επίκληση
• Franz Schubert, Συμφωνία αρ. 7 σε Μι μείζονα, D 729. 

Σολίστ: Μιχάλης Χόιπελ, βιολοντσέλο
Μουσική διεύθυνση: Βύρων Φιδετζής 

Κυριακή, 25 Οκτωβρίου 2026, 20.30
Αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος, Ωδείο Αθηνών (Βασ. Γεωργίου B΄ 17-19, Αθήνα 106 75, είσοδος από την οδό Ρηγίλλης)

Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/music/epiklisi-eirinis-kai-mnimi

Σημείωση: Δεν θα πωλούνται εισιτήρια στο Ωδείο Αθηνών πριν τη συναυλία. Η προπώληση θα γίνεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω της ιστοσελίδας more.com.

Πηγή: skai.gr

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.