Κώστας Βαρώτσος: Ο «ποιητής» της γλυπτικής που δάμασε το γυαλί

Της Μαρίνας Ζιώζιου

Ο διεθνούς εμβέλειας γλύπτης Κώστας Βαρώτσος δεν χρειάζεται συστάσεις. Αυτοδίδακτος, ανήσυχος και βαθιά συνδεδεμένος με την έννοια της ελευθερίας, αυτός ο διακεκριμένος Έλληνας, του οποίου τα έργα του κοσμούν τα πέρατα του κόσμου, είναι ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων. Ο δημόσιος χώρος είναι ο κατεξοχήν καμβάς του Βαρώτσου πάνω στον οποίο δημιουργεί τις τελευταίες δεκαετίες. 

 Ο «ποιητής» της γλυπτικής αγαπά να χρησιμοποιεί υλικά όπως το γυαλί, υλικά που έχουν την ιδιότητα της διαφάνειας, ιδιότητα που επιτρέπει στο βλέμμα να διαπεράσει το έργο. Το γυαλί του Βαρώτσου λειτουργεί  σαν φίλτρο στα μάτια του θεατή, που τον προκαλεί να δει τον κόσμο μέσα από την οπτική του ίδιου του καλλιτέχνη.

«Ό,τι δεν γίνεται κατανοητό με την πρώτη ματιά, το σύστημα το θεωρεί παράνομο», είπε ο σπουδαίος γλύπτης στη Χριστίνα Βίδου και στην εκπομπή «Η Ζωή Σου Όλη», στον ΣΚΑΪ. Και είναι αλήθεια ότι με τον εμβληματικό «Δρομέα» αυτό συνέβη. Ένα γλυπτό που αμφισβητήθηκε από το κατεστημένο της τέχνης, αλλά αγαπήθηκε από τους Αθηναίους.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955, σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης και στο Πανεπιστήμιο αρχιτεκτονικής της Πεσκάρα, στην Ιταλία. Το 1991 πήρε υποτροφία από το ίδρυμα Fulbright και το 1999 εξελέγη Καθηγητής στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πολυτεχνείου Θεσσαλονίκης. Οι διακρίσεις πολλές και τα έργα του βρίσκονται σε δημόσιους χώρους σε Ελλάδα, Κύπρο, Ιταλία, Ελβετία, Ισπανία, Αίγυπτο, ΗΠΑ κ.ά. Ο ίδιος ζει και εργάζεται στην Ελλάδα και κυρίως στην Αίγινα.

Ο πολιτισμός είναι μια υπόθεση θραυσμάτων

Είναι ο καλλιτέχνης που κατόρθωσε να αλλάξει τα δεδομένα του διαλόγου με τη γλυπτική στον δημόσιο χώρο. Η σειρά των έργων του εμπεριέχει προσωπικές του ιστορίες και βιώματα. Θα μπορούσαμε να πούμε πως ακόμα και οι ορίζοντες που δημιουργεί αντικατοπτρίζουν τον κύκλο της ίδιας του της ζωής. Η κυκλική κίνηση στη ζωή του Κώστα Βαρώτσου έχει ιδιαίτερη σημασία. Η δυνατότητα να γυρίζει εκεί που ανήκει -στη Ελλάδα που αγαπά- είναι πολύτιμη καθώς μόνο έτσι αποκτά νόημα το ταξίδι της ζωής και συνειδητοποιεί τη σημασία της ίδιας του της ύπαρξης. 

«Την τέχνη δεν την επιλέγεις, σε επιλέγει. Είναι μια παγίδα συγκλονιστική», ανέφερε με αφοπλιστική ειλικρίνεια στη Χριστίνα Βίδου, συνοψίζοντας μία διαδρομή 40 και πλέον χρόνων.

Η σύνθεση των θραυσμάτων δεν είναι και ένα τόσο εύκολο εγχείρημα. «Ο πολιτισμός είναι μια υπόθεση θραυσμάτων που δεν μπορέσαμε ακόμη να τα ξανασυνθέσουμε. Εμένα με ενδιαφέρουν πολύ αυτά τα θραύσματα. Αν δεν καταφέρουμε να τα ξανασυνθέσουμε δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσουμε μια ιστορική και μια πολιτισμική συνείδηση για να μπορέσουμε να πατήσουμε κάπου και να πάμε μπροστά», είχε δηλώσει ο ίδιος στην υπογράφουσα. 

Για τις κριτικές για τον «Δρομέα», ο Κώστας Βαρώτσος, επίσης, υπήρξε ειλικρινής: «Αυτό που μου έμεινε είναι ότι το σύστημα της Τέχνης στην Ελλάδα έχει έλλειψη κριτικού λόγου και μια τεράστια αδυναμία να αποκωδικοποιήσει το πρωτογενές φαινόμενο. Ο απλός κόσμος είναι σίγουρα πιο ικανός, γι’ αυτό και με ενδιαφέρει περισσότερο από το σύστημα». 

Ο πολιτισμός, η Τέχνη, η κρίση για τον σπουδαίο γλύπτη, είναι συνήθως μια διαδικασία συνεχούς κοινωνικότητας. «Ο μόνος τρόπος να βοηθήσει ο καλλιτέχνης στην υπέρβαση της κρίσης είναι να μπορεί να συνεχίσει να κάνει το έργο του στοχεύοντας στην ποιότητα, την αλήθεια και τη δύναμη. Ο κόσμος χρειάζεται σταθερά σημεία και αξίες να κρατηθεί». 

Η «αλήθεια» του καλλιτέχνη αντικατοπτρίζει ό,τι ζούμε σήμερα

Έχει έρθει πολλάκις σε αντιπαράθεση με τα θεσμικά και καλλιτεχνικά συστήματα, τα οποία εν τέλει έχουν αναγνωρίσει τη ματιά του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ανάπλαση του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Η πρόσοψη του υπουργείου επανασχεδιάστηκε ριζικά: κάθετες αλουμινένιες περσίδες άλλαξαν την εικόνα του κτιρίου, ρυθμίζοντας την πρόσπτωση του ήλιου και μειώνοντας τη θερμική επιβάρυνση. Η παρέμβαση ήταν το τελευταίο στάδιο ενός συνολικού έργου ανάπλασης, που περιλαμβάνει την «Κιβωτό Εθνικής Μνήμης» και δύο ελαιώνες -με 25 και 28 ελαιόδεντρα, αφιερωμένα στις δύο εθνικές επετείους.

Στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι πολιτικό, σύμφωνα με τον ίδιο. Όμως -πρωτίστως- είναι και πολιτισμικό. Για να προσδιοριστεί ένα πολιτικό πλαίσιο θα έπρεπε να υπάρχει πρώτα μια πολιτισμική συνείδηση. Η μεταβυζαντινή κουλτούρα δημιούργησε μια στατικότητα στον άξονα επιρροής της, που απενεργοποίησε την έννοια της εξελικτικότητας. Βλέπουμε ότι η έννοια του πρωτογενούς και αυτό που ορίζουμε ως διαδικασία εξέλιξης των φαινομένων στις κοινωνίες αυτές, είναι μια προβληματική εμπειρία συνήθως. Η χωροχρονική αντίληψη είναι διαφορετική από τα κράτη που πέρασαν Αναγέννηση. Αυτό προκαλεί και τα περισσότερα προβλήματα.

«Η αδυναμία αντίληψης σε βάθος της δικής μας ιδιαιτερότητας, η έλλειψη κριτικού λόγου, δεν βοηθά στον προσδιορισμό συστημάτων σκέψης και οργάνωσης της κοινωνίας μας, έτσι ώστε να εντοπίζει και να λύνει τα προβλήματα της με ένα αυτόνομο τρόπο, προτείνοντας και εναλλακτικές πρωτογενείς ιδέες στους εταίρους μας και συμβάλλοντας έτσι στη διεθνή κοινότητα.

Αυτό που συμβαίνει όχι μόνο στη πολιτική, αλλά πολλές φορές και στην Τέχνη είναι ότι γινόμαστε μεταφραστές συστημάτων σκέψης από άλλα πολιτισμικά συστήματα και προσπαθούμε να τα εφαρμόσουμε με τραγικά αποτελέσματα, τα οποία ζούμε τα τελευταία χρόνια». 

Ο καλλιτέχνης πιστεύει στη δύναμη του συλλογικού. Το συλλογικό προϋποθέτει, όπως έχει πει, πολιτισμική συνείδηση, ιστορική διαστρωμάτωση και ηθικό πλαίσιο. Μόλις πλησιάσει τα παραπάνω τότε η συλλογικότητα είναι εφικτή. Σε αντίθετη περίπτωση επικρατεί το χάος. «Πιστεύω στη συλλογικότητα. Τα περισσότερα έργα μου τα έκανα με ομάδες ανθρώπων και με τη συνεισφορά κοινωνικών ομάδων που πίστεψαν σ’ ένα όνειρο, σ’ έναν στόχο». 

Η αγάπη του για την Αίγινα 

Ο Σταύρος Ξαρχάκος επέλεξε ο ίδιος τον γείτονά του στο νησί, πείθοντας τον Βαρώτσο να αποκτήσει το διπλανό οικόπεδο. Συνταξιούχος πλέον καθηγητής του ΑΠΘ, όπου δίδαξε για 22 χρόνια, και μόνιμος κάτοικος της αγαπημένης του Αίγινας, ο Βαρώτσος λέει για τον «ευλογημένο» τόπο:

«Ταξίδευα πολύ και έκανα νομαδική ζωή. Σπούδασα στο εξωτερικό και λόγω της δουλειάς μου ήμουν σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη κάθε φορά. Κάποια στιγμή ήμουν στη Νέα Υόρκη και ο Σταύρος ο Ξαρχάκος με πήρε τηλέφωνο, μου είπε ότι μόλις έδωσε προκαταβολή για το οικόπεδό μου στην Αίγινα και μου το ”έκλεισε”.

Το είχα πάρει αρχικά ως αστείο, αλλά αφού γύρισα Αθήνα από Νέα Υόρκη, πήγαμε για να μου δείξει το οικόπεδό μου στην Αίγινα. Είδα τη θέα που ήταν καταπληκτική και σκέφτηκα ότι εδώ, πάνω στο βουνό, θα φτιάξω το ατελιέ και το σπίτι μου. Ξεκίνησα να το φτιάχνω μόνος μου και να γεννιέται όπως ακριβώς το ήθελα». 
 

Πηγή: skai.gr

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.