Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Βρείτε τα» λένε οι ΗΠΑ σε Ελλάδα και Τουρκία – Καμία ρητή στήριξη στις ελληνικές θέσεις
Το 2020 το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκαζε ρητά και κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά σήμερα που «οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο» λέει σε Ελλάδα και Τουρκία «επιλύστε τις διαφορές σας με διαπραγματεύσεις».
Μόλις 15 μέρες μετά την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα και τις πανηγυρικές δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη, του Γιώργου Γεραπετρίτη και υψηλόβαθμων στελεχών της κυβέρνησης για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις που βρίσκονται «στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών», η Ουάσιγκτον αποφεύγει να καταδικάσει (κάτι που έκανε η ΕΕ, μέσω της Κάγια Κάλας) – όπως η ελληνική κυβέρνηση θα επιθυμούσε – το τουρκολιβυκό μνημόνιο, περιοριζόμενη απλά να καλέσει Ελλάδα και Τουρκία να επιλύσουν τις διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων. Και όλα αυτά ενώ, κατά την πρώτη προεδρία Τραμπ, το State Department είχε χαρακτηρίσει ρητά την υπογραφή του μνημονίου ως «προκλητική» και «μη εποικοδομητική ενέργεια».
«Επιλύστε τις διαφορές σας μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη»
Εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, απαντώντας σε ερώτηση της «Καθημερινής» για το πώς αντιμετωπίζει η Ουάσιγκτον την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της Λιβύης και κατά πόσον ανησυχεί ότι η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αυξήσει την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο και να δημιουργήσει πρόσθετη αβεβαιότητα για τις αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις και τις ερευνητικές δραστηριότητες, ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε χαρακτηριστικά: «ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις διαφορές τους σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη».
Η Ουάσιγκτον συνέδεσε ευθέως την αποφυγή των εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο με τη διαμόρφωση ενός σταθερού περιβάλλοντος για την προώθηση των οικονομικών και των ενεργειακών συμφερόντων στην περιοχή, υπογραμμίζοντας ότι η επίλυση των διαφορών δημιουργεί ευνοϊκές προϋποθέσεις για επενδύσεις και έρευνες. Όπως εξήγησε ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, «η επίλυση των ζητημάτων που αφορούν τις θαλάσσιες ζώνες εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των πλευρών και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου».
Καταλήγοντας, επανέλαβε την πάγια αμερικανική θέση υπέρ του διαλόγου μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας: «Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να διεξαγάγουν διμερή διάλογο για την αντιμετώπιση οποιωνδήποτε σημείων διαφωνίας μεταξύ τους». Η σχετική απάντηση αναδημοσιεύτηκε σήμερα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Τι έλεγε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί της πρώτης προεδρίας Τραμπ
Το αξιοσημείωτο είναι ότι το 2020, επί της πρώτης προεδρίας Τραμπ, ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάικ Πομπέο, σε γραπτή απάντησή του προς την Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας (δείτε ΕΔΩ, στη σελίδα 79), ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον είχε επανειλημμένα διαμηνύσει στην Άγκυρα πως η υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου αποτελούσε προκλητική και μη εποικοδομητική ενέργεια.
Συγκεκριμένα, στα επίσημα πρακτικά της ακρόασης που πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουλίου 2020, στο πλαίσιο της εξέτασης του προϋπολογισμού του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το οικονομικό έτος 2021, περιλαμβάνονται γραπτές απαντήσεις του Μάικ Πομπέο σε ερωτήσεις γερουσιαστών για την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και τις ενέργειες της Τουρκίας.
«Έχουμε επανειλημμένα διαμηνύσει στην Τουρκία ότι οι συνεχιζόμενες υπερπτήσεις της πάνω από ελληνικό έδαφος, οι γεωτρητικές δραστηριότητες στα ύδατα ανοικτά της Κύπρου, η υπογραφή μνημονίου κατανόησης με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, καθώς και οι συνεχιζόμενες επιχειρήσεις έρευνας για ενεργειακούς πόρους σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου επί των οποίων η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία προβάλλουν δικαιώματα δικαιοδοσίας, αποτελούν προκλητικές και μη εποικοδομητικές ενέργειες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μάλιστα, σε ξεχωριστή ερώτηση που αφορούσε αποκλειστικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η τότε αμερικανική κυβέρνηση υπογράμμιζε ότι η συμφωνία είχε αυξήσει τις εντάσεις στην περιοχή.
«Όπως έχουμε δηλώσει δημόσια και κατ’ ιδίαν, το μνημόνιο κατανόησης για τις θαλάσσιες ζώνες έχει αυξήσει τις εντάσεις στην περιοχή και δεν έχει συμβάλει στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης μιας λύσης στη σύγκρουση», σημείωνε ο τότε επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.
Σε τρίτη απάντηση, αναφορικά με τις τουρκικές ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο, η κυβέρνηση Τραμπ επαναλάμβανε τους χαρακτηρισμούς περί «προκλητικών και μη εποικοδομητικών ενεργειών», τονίζοντας παράλληλα ότι, αν και η Τουρκία παραμένει σημαντικός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ θα εξακολουθήσουν να την καλούν να αλλάξει πορεία σε ζητήματα που προκαλούν ανησυχία.
Από την καταδίκη των τουρκικών ενεργειών στην προτροπή για διάλογο
Η σύγκριση με τη σημερινή απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Έξι χρόνια αργότερα, και πάλι επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, η Ουάσιγκτον αποφεύγει να επαναλάβει οποιονδήποτε από τους επικριτικούς χαρακτηρισμούς που είχε χρησιμοποιήσει το 2020 για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Δεν απευθύνει συγκεκριμένες συστάσεις προς την Άγκυρα, ούτε εκφράζει ρητή υποστήριξη στις ελληνικές θέσεις, αλλά περιορίζεται σε μια γενική έκκληση για διάλογο και διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο συμμάχων. Και στη διπλωματία οι λέξεις κάνουν τη διαφορά.
Η διαφοροποίηση στη δημόσια διατύπωση αναδεικνύει, ωστόσο, την απουσία από τη σημερινή απάντηση της ρητής αποδοκιμασίας των τουρκικών ενεργειών που είχε καταγραφεί το 2020, σε μια συγκυρία κατά την οποία η ελληνική κυβέρνηση προβάλλει το ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο των σχέσεών της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.